#Onderwijs 2032: kritisch leren denken… door filosoferen!

In het onderwijsadvies 2032 veel aandacht voor kritisch leren denken. Filosoferen ís kritisch denken!

Kritisch denken 21st Century SkillOp 23 januari jl. verscheen het eindadvies van het Platform Onderwijs 2032. Het resultaat van een maatschappelijke dialoog over de inhoud van het onderwijs. Het belangrijkste dat hieruit naar voren komt is ‘dat de inhoud van het onderwijs in veel opzichten anders moet om leerlingen de kennis en vaardigheden bij te brengen die ze voor hun toekomst als volwassenen in de eenentwintigste eeuw nodig hebben.’  Eén van de genoemde vaardigheden is kritisch leren denken, wat ook wel genoemd wordt als ’21st Century Skill’. Een instrument dat je hiervoor kunt gebruiken: filosoferen met de leerlingen.

Kritisch denken: meer dan een vakoverstijgende vaardigheid

In het eindadvies van het Platform onderwijs 2032 komt een drietal woorden regelmatig terug: onze kinderen en jongeren moeten ‘kritisch leren denken’. Het wordt apart genoemd als een vakoverstijgende vaardigheid, maar is volgens het advies ook belangrijk bij burgerschapsonderwijs, digitale geletterdheid (geformuleerd als ‘mediawijs worden’) en kennis van de wereld (‘vaardigheden om de wereld om hen heen te begrijpen en mede gestalte te geven’). Onder leervaardigheden valt ook dat leerlingen leren reflecteren, wat eigenlijk hetzelfde is als kritisch leren denken over jezelf.

Filosoferen ís kritisch denken

Filosoferen ís eigenlijk ‘kritisch leren denken’ en wat fijn is: het kan overal over gaan! Bij filosoferen denken leerlingen samen na over vragen waar niet direct een antwoord op is. Die worden gezamenlijk onderzocht; een vraag als ‘waar begin ik?’ bijvoorbeeld. Tijdens het filosoferen proberen leerlingen hun gedachten zo goed mogelijk onder woorden te brengen. Ze leren redeneren, argumenteren en voor hun mening uit te komen. Ze leren ook dat anderen het daar niet altijd mee eens zijn en dat dat helemaal niet erg is. En niet onbelangrijk: leerlingen vinden het ontzettend leuk om te doen!

Praktijkvoorbeeld: filosoferen op een Montessorischool in Den Haag

Al ruim 3 jaar wordt er het hele jaar door gefilosofeerd op De Abeel in Den Haag met kinderen uit de onderbouw, middenbouw en bovenbouw. Filosoferen kan al vanaf groep 2 in het basisonderwijs en is in te zetten als vakoverstijgende activiteit of toegespitst op thema’s (binnen een vakgebied), zoals o.a. natuur, democratie, taal, wetenschap, media of identiteit.

Leerlingen van De Abeel uit groep 7 verkenden het begrip identiteit aan de hand van kenmerken van een opa of oma. Ze ontdekten tijdens het filosoferen het onderscheid tussen in- en externe kenmerken (‚mijn opa moppert’ en ‚hij heeft een bril’). En andere kenmerken die een onderdeel vormen van je identiteit, zoals uit welk land je komt.

Meetbaar? Lastig. Merkbaar? Jazeker!

Is het effect van regelmatig filosoferen met leerlingen meetbaar? Lastig, maar niet onmogelijk. Is het merkbaar? Jazeker! Na een paar lessen verdwijnt bij de wat meer timide leerlingen de aanvankelijke verlegenheid omtrent de eigen gedachten. Dus als de buurman of buurvrouw iets zegt, dan zijn anderen het daar eerst vaak mee eens. Hierin maken de kinderen in de loop van de gesprekken een ontwikkeling door. Dan zie je dat ze ook nieuwe en andere dingen gaan toevoegen: hun eigen gedachten, ook al zijn die anders dan de buurman/vrouw. Ze durven het sneller met elkaar oneens te zijn en als ze gepassioneerd raken door het gesprek, dan wordt vol vuur iets nieuws aangedragen of iets weerlegt dat net is geopperd. Je ziet sommige kinderen groeien als ze merken dat de groep daar vervolgens serieus op in gaat.

Bij een vraag als ‘waar begin ik?’ wordt met elkaar gekeken naar een paar voorwerpen, zoals een schelp, een elastiekje, iets dat stuk is, een lego-bouwwerkje of een stuk touw. Zo zien de leerlingen dat er verschil zit in hoe je naar iets kijkt: het fysieke begin (‘dit is het begin van de schelp’, ‘nee, dit!’), de verschillende onderdelen (‘lego begint bij het blokje’, ‘het is pas iets als er iets van gemaakt is’, ‘het begint bij de afbeelding op het doosje’) of het eerste idee (‘een kunstwerk begint in het hoofd van de kunstenaar’, ‘nee, pas als de kwast op het doek komt’). [Naar een lesidee uit Praxis ‘Leren Doordenken’.]

Alle leerlingen kunnen filosoferen

Filosoferen is niet alleen voor de ‘slimmere’ leerlingen. Iedereen voegt iets toe aan de gesprekken. De praktisch ingestelde kinderen brengen iets naar voren en de meer abstracte denkers geven er een nieuwe wending aan (of andersom natuurlijk). Een ander is weer heel goed in het ingaan op iets dat eerder is gezegd en weet dit zelfs te betrekken bij latere argumenten. Weer een ander houdt het groepsproces in de gaten. Zo kan het filosoferen iedere keer weer anders verlopen. En dat maakt het een feest om met de leerlingen op avontuur te gaan door de wondere wereld van hun gedachten…

Meer weten over filosoferen of een workshop volgen? Kijk op de site!

Auteur: Marianne

Mensen kritisch leren nadenken is wat ik doe. Ik werk voor verschillende scholen, organiseer workshops, geef trainingen en les in mediawijsheid, coach kinderen en jongeren & filosofeer met kinderen, jongeren en volwassenen.

2 gedachten over “#Onderwijs 2032: kritisch leren denken… door filosoferen!”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.