Wat kun je zeker weten?

wat kun je zeker weten?

De  kinderen uit groep 5 dachten na over de vraag wat je allemaal zeker kunt weten. Een filosofisch vraagstuk, omdat je bij alles je twijfels kunt hebben. Een paar kinderen wisten bijvoorbeeld zeker dat de aarde rond is. Want ze hadden een foto gezien. Als startpunt hadden we echter een foto bekeken van de Hubble die een smiley had gefotografeerd, waarbij de meeste kinderen vonden dat deze moest zijn gefotoshopt.

Kon die foto van de aarde niet ook zijn gemanipuleerd? Had íemand van ons wel eens in een raket gezeten en de aarde met eigen ogen van een afstand bekeken? En toen deze juf een pen op de grond legde, begon deze niet te rollen. Als de aarde rond was, dan zou dat toch zeker moeten?

De les zat niet alleen in de vraag, maar ook in het blijven bedenken van argumenten die steeds opnieuw weerlegd werden door de groep. Sommige kinderen voelden dat aanvankelijk als een afwijzing van hun gedachten. Toen we echter door bleven denken en bij alles vraagtekens plaatsten, uiteraard met de nodige humor én met daarbij de toelichting dat dit is wat filosofen ook doen, kregen ze er steeds meer plezier in. Dat kon je merken doordat ze steeds meer durfden te spelen met ‘gekke’ voorbeelden en argumenten, waardoor het vooral een oefening werd in argumenteren en doorvragen.

Wereldwijd ken ik wel wat hooggeplaatste mensen die ook wel zo’n oefening kunnen gebruiken. 😉

Gedachten zijn geen feiten, wat je googled ook niet (altijd)…

feit of mening?

Onlangs filosofeerde ik met kinderen uit groep 7 over de verschillen tussen feiten en meningen. Vanuit de startvraag: “Is jouw mening waar?” werden zinnen gerubriceerd als ‘feit’ of ‘mening’. Aanvankelijk werd bedacht dat je eigen mening en gedachten waar zijn. Zelfs dé waarheid, namelijk voor jezelf, zoals bij “ik vind spruitjes vies” of een meningsverschil: “dit is míjn waarheid”.

De opdracht was vervolgens om de zinnen van medeleerlingen neer te leggen op de tafel ‘feit’ of ‘mening’. Toen bleken een heleboel zinnen ineens niet meer zo waar, want voorgelezen door een andere leerling klopte het feit “ik ben Lisa” niet meer. Tijdens het neerleggen werden de zinnen besproken en ontdekten de kinderen dat een feit niet zo eenvoudig is, evenals het verschil tussen een mening en ‘eigen waarheid’. Deze groep vond aan het eind van het gesprek zelfs dat je eigen waarheid helemaal niet bestaat. Want iets is alleen een feit of een waarheid als iedereen het vindt, niet als jij dat als enige vindt, want dan hoeft het helemaal niet waar te zijn.

Voor de kinderen die filosofeerden over dit onderwerp bleven de feiten en meningen bewust dichtbij henzelf. Je kunt dezelfde denkoefening echter ook doen grotere schaal, met ‘feiten’ en ‘meningen’ verkondigt in de media. ‘Alternative facts’ mag dan een nieuwe term zijn, het fenomeen bestaat al lang. Dat is geen probleem, zolang we ons ervan bewust zijn. (Was dat pretpark van afgelopen zomer écht ‘de grootste speeltuin van de wereld’?)

Een recent onderzoek uit Engeland, van de Britse communicatie-autoriteit Ofcom, laat zien hoe kinderen denken over informatie die zij krijgen via internet. Hoewel sommige kinderen wel enigszins kritisch zijn over de resultaten van zoekmachines, denkt ruim één op vier van de kinderen in de leeftijd tussen 8 en 15 jaar dat alle resultaten die je krijgt via Google te vertrouwen zijn. Álle resultaten, want een groot deel herkent Google ads niet als advertentie.

Met filosoferen laat je kinderen de verschillen onderzoeken met alledaagse voorbeelden en laat je ze de verschillen ervaren. Door kinderen zélf kritisch te laten nadenken en zélf te laten ontdekken wat de verschillen zijn. Vanuit die ervaring kun je vervolgens het gesprek aangaan over het gebruik van feiten en meningen in de media.

Wil je ook met je kind(-eren) leren filosoferen? Over feiten en meningen of andere vragen? Thuis of in de klas? Kom naar de workshop ‘Leren filosoferen met kinderen’ in Den Haag op zaterdagmorgen 23 september.

NB De inspiratie voor deze les komt uit “Ik zag 2 beren filosoferen”: een aanrader!

De afbeelding is een kaart die als bijlage zat bij het tijdschrift Flow.